उद्योजक व्हा... : प्लास्टिक उद्योगाचा राजा

 

तांत्रिक शिक्षण नसतानाही ‘प्लास्टिक मोल्डिंग’मधील तंत्र-मंत्र जाणून-अभ्यासून घेत औरंगाबादेतील दोन खोल्यात मिळेल ते काम सुरू केले. ‘केनस्टार’कडून एक क्लिष्ट काम मिळाले आणि ते यशस्वीरित्या पूर्ण केले. त्यामुळेच ठ अनेक कंपन्यांची व्हेन्डरशिप मिळाली आणि आज देशभरातील अनेक कंपन्यांना अनेक प्लास्टिकचे भाग पुरवणारे चंद्रगुप्त कणसे हे यशस्वी उद्योजक ठरले आहेत.

कणसे कुटुंबीय हे बीड जिल्ह्यातील परळी वैजनाथ तालुक्यातील तपोवन या गावचे. चंद्रगुप्त यांचे वडील बापूराव हे शेतकरी व शेती हेच कुटुंबाचे एकमेव उत्पन्नाचे साधन. शेती पूर्णपणे कोरडवाहू असल्याने उत्पन्न मर्यादित व बेभरवशाचे. त्यातच आई-वडिलांसह चार भाऊ व एक बहीण असे मोठे कुटुंब असल्याने आर्थिक ताणाताण होत होती. त्यामुळेच भावंडांचे जमेल तसे शिक्षण सुरू होते. चंद्रगुप्त यांचे प्राथमिक शिक्षण गावातच झाले आणि पाचवी ते दहावीपर्यंतचे शिक्षण शिरसाळा येथे झाले. त्यासाठी रोजच गावातून शाळेपर्यंत चार किलोमीटर पायपीट करावी लागत होती. त्यानंतर अकरावी ते बी.कॉम.पर्यंतचे शिक्षण परळीत झाले व औरंगाबादेत ‘एमएसडब्ल्यू’ केले. बी.कॉम.चे शिक्षण सुरू असतानाच चंद्रगुप्त यांना मारवाडी व वाणी समाजातील मित्र मोठ्या संख्येने मिळाले व त्यांच्या सहवासातूनच आपणही नोकरी करण्यापेक्षा कोणता का असेना उद्योग-व्यवसाय केला पाहिजे, असे त्यांच्याही त्यांच्या मनावर बिंबले, मात्र व्यवसाय कोणता करावा, हे काही केल्या ‘क्लिक’ होत नव्हते. त्यामुळे त्यांनी नोकरी करण्याचा निर्णय घेतला आणि सुदैवाने त्यांना पुण्यातील एलाइट प्लास्टिक कंपनीत मॅनेजरचीही नोकरी मिळाली. त्यावेळी ‘एलाइट’चे पुण्यातील युनिट खूप छोटे होते.

व मॅनेजरची नोकरी असली तरी सगळ्या भूमिकेत काम करावे लागत होते. हेच चंद्रगुप्त यांच्या पथ्थ्यावर पडले. त्याकाळी म्हणजेच १९९०-९२दरम्यान देशातील प्लास्टिक उद्योगाने उभारी घेण्यास सुरुवात झाली होती व भविष्यात प्लास्टिक उद्योगाला भरभराट येण्याची चिन्हे दिसत होती. त्यामुळेच चंद्रगुप्त यांनीही प्लास्टिक उद्योगाचा ध्यास घेतला आणि प्लास्टिक उद्योगातील निर्मिती ते विक्री-वितरणपर्यंतची प्रत्येक बाब आपल्याला मुळातून समजली पाहिजे, कोणताही प्रश्न सोडवता आला पाहिजे, या व्यापक हेतूने चंद्रगुप्त यांनी स्वतःला झोकून दिले. व्यवस्थापकपदाची जबाबदारी होतीच, पण ते कार्यालयीन काम संपल्यानंतर ‘शॉप फ्लोअर’वर जाऊन निर्मिती प्रक्रियेतील प्रत्येक बाब समजून घेण्यासाठी त्यांनी स्वतः अनेक तास हात काळे केले. प्रत्येक मशीनवर स्वतः काम केले व संबंधित सर्व प्रश्नही सोडविले. ‘एलाइट’चे मालक बोराटे अण्णा यांनीही त्यांना सर्व प्रकारचे काम करण्याची संधी दिली आणि दोन वर्षांत चंद्रगुप्त यांना समृद्ध अनुभव मिळाला. याच समृद्ध अनुभवामुळे ‘एलाइट’च्या सातारा येथील नवीन युनिटची सगळी जबाबदारी त्यांच्यावर सोपवण्यात आली आणि एका वर्षात चंद्रगुप्त यांनी स्वतःच्या हिमतीवर संपूर्ण युनिट यशस्वीरित्या उभे करून दाखविले आणि बोराटे अण्णांचा विश्वासही सार्थ करून दाखविला.

देशभर सुट्या भागांचा पुरवठा
सातारा येथील युनिट यशस्वी करुन दाखविल्यानंतर चंद्रगुप्त यांनी स्वतःचा उद्योग सुरू करण्याचा निर्णय घेतला. त्यावेळी औरंगाबादेतील विविध संधी त्यांना खुणावत होत्या व या संधीचा लाभ घेण्याचा विचार पक्का करीत चंद्रगुप्त हे १९९४मध्ये औरंगाबादेत दाखल झाले. पुंडलिकनगरमध्ये दोन खोल्या घेतल्या आणि एका खोलीत जुन्या ‘हँड मोल्डिंग’ची मशीनवर काम सुरू केले. चिकलठाणा एमआयडीसीतील ‘स्पाडमा प्लास्टिक’चे श्री. केकतपुरे यांनी दिलेल्या छोट्या-मोठ्या ‘जॉब वर्क’वर त्यांचे काम सुरू झाले. केवळ ‘जॉब वर्क’ नव्हे तर सर्वप्रकारचे मार्गदर्शन, हिंमत देण्याचे अनमोल कामही केकतपुरे यांनी केले. चंद्रगुप्त यांच्या गावाकडचा एक मित्र ‘केनस्टार’ कंपनीत होता आणि त्याच्या ओळखीने कुलरचा एक पार्ट तयार करण्याचे क्लिष्ट काम त्यांना मिळाले, मात्र त्याकाळी औरंगाबाद शहरात डाय-मोल्डचे काम होत नव्हते व म्हणून पुण्याला जाऊन ते करुन आणले आणि मोठ्या जिद्दीने तो कुलरचा पार्ट चंद्रगुप्त यांनी यशस्वीरित्या करून दाखविला. तेव्हापासून चंद्रगुप्त यांना ‘केनस्टार’ची व्हेंडरशिप मिळाली ती आजतागायत कायम आहे. टप्प्याटप्प्याने ‘क्रॉम्प्टन ग्रीव्हज’, ‘हायर कुलर’, ‘बजाज कुलर’, ‘ओरिएंट कुलर’, ‘फिनोलेक्स’, ‘व्हिडिओकॉन’ आदी कंपन्यांचीही डायरेक्ट व्हेंडरशिप मिळाली व इतर अनेक कंपन्यांचे कामही मिळत गेले. मधल्या काळात ते ‘व्हेरॉक’चेही व्हेंडर होते. त्याचवेळी दुसरीकडे ‘हँड मोल्डिंग’चा प्रवासही ‘सेमी ऑटोमॅटिक’, ‘ऑटोमॅटिक’ असा होत गेला. पुंडलिकनगरवरून वाळूज-गारखेडा व त्यानंतर चितेगावात स्वतःच्या जागेत चंद्रगुप्त यांनी छोटे युनिट सुरू केले. चितेगावात स्वतःची जागा घेण्यासाठी चंद्रगुप्त यांना वडिलांनी आर्थिक मदत केली व त्या मदतीचे चंद्रगुप्त यांनी शब्दशः सोने केले. अखंड मेहनत-प्रामाणिकपणा-जिद्दीच्या बळावर आणि सतत शिकण्याच्या वृत्तीतून स्वतःचा उद्योग स्वतःच्या कर्तृत्वावर उभा करून दाखविला. आज देशभरातील अनेक कंपन्यांना चंद्रगुप्त कणसे हे असंख्य प्रकारचे प्लास्टिकचे भाग पुरवतात.

अखंड वाचनातून प्रेरणा
सर्व प्रकारच्या पुस्तकांचे-साहित्याचे वाचन, हाच चंद्रगुप्त यांचा एकमेव विरंगुळा व अखंड प्रेरणास्रोत आहे. रामायण-महाराभारत-गीतेपासून ते यशस्वी उद्योगपतींच्या चरित्र-आत्मचरित्रापर्यंत सगळ्या प्रकारच्या साहित्यामध्ये ते सहजच रमतात. यशाबरोबरच अपयशातूनही खूप काही शिकण्यासारखे असते आणि ते शिकून-समजून घेतले तरच तुमची वाटचाल ‘परमनन्ट सक्सेस’च्या दिशेने होते. अर्थात, अविरत व प्रामाणिक प्रयत्न आणि संयमाशिवाय उद्योगजगतामध्ये यश नाही, असेही चंद्रगुप्त म्हणतात. ‘कॉस्टिंग’सारखे अनेक विषय माझ्यासाठी कठीण होते, पण मी ते जिद्दीने समजून घेतले. आज कुठल्याही मशीनमध्ये प्रॉब्लेम आला, तर मी फोनवर कुठे प्रॉब्लेम आहे ते सांगू शकतो, सोडवूही शकतो. हे केवळ शिकण्याच्या ध्यासातूनच शक्य होते, असेही ते म्हणतात.